Ảnh của bạn chứa siêu dữ liệu gì — và xoá nó không làm được gì
Tôi được khuyên là nên xoá EXIF trước khi đăng ảnh. Trong đó có gì, và làm vậy đã đủ chưa?
Thực ra có những gì gắn kèm một tấm ảnh
Một tấm ảnh là pixel cộng với một lượng chữ nghĩa đáng ngạc nhiên viết về đám pixel đó. Phần lớn được ghi tự động, bởi máy ảnh hoặc bởi bất cứ phần mềm nào từng chạm vào tệp sau đó, và không có gì trong số ấy hiện ra khi bạn nhìn bức ảnh.
| Khối | Nội dung điển hình | Do đâu ghi vào |
|---|---|---|
| EXIF | Ngày giờ, hãng và đời máy, ống kính, thông số phơi sáng, ISO, hướng ảnh, ảnh thu nhỏ | Máy ảnh |
| GPS (một khối con của EXIF) | Vĩ độ, kinh độ, độ cao, đôi khi cả hướng la bàn và dấu thời gian | Máy ảnh, nếu bật định vị |
| Ghi chú nhà sản xuất | Dữ liệu riêng của hãng: số sê-ri, điểm lấy nét, thiết lập nội bộ | Máy ảnh |
| XMP | Lịch sử chỉnh sửa, chú thích, từ khoá, xếp hạng, tuyên bố quyền | Phần mềm chỉnh sửa |
| IPTC | Chú thích, ghi công, nguồn, thông tin liên hệ, điều khoản sử dụng | Biên tập viên và hãng ảnh |
| Hồ sơ màu ICC | Không gian màu mà các giá trị pixel cần được diễn giải theo | Máy ảnh hoặc phần mềm chỉnh sửa |
Vì sao chuyện này lại quan trọng
Toạ độ GPS là rủi ro dễ thấy: một tấm ảnh chụp ở nhà mang theo địa chỉ của ngôi nhà đó. Nhưng những trường lặng lẽ hơn cũng quan trọng. Số sê-ri máy ảnh nằm trong ghi chú nhà sản xuất nối liền mọi tấm ảnh mà chiếc máy đó từng chụp. Một dấu thời gian đặt bạn ở một nơi vào một phút cụ thể. Lịch sử chỉnh sửa trong XMP có thể nêu tên phần mềm, người thao tác và tên tệp gốc, mà tên tệp gốc đôi khi chứa tên khách hàng hoặc mã dự án.
Một số nền tảng xoá gần hết những thứ này khi bạn tải ảnh lên. Một số thì không. Một số xoá khỏi bản họ đem hiển thị nhưng vẫn giữ bản gốc. Đứng bên ngoài bạn không thể biết được, và đó là lý do xoá chúng trước khi tệp rời khỏi thiết bị là phiên bản duy nhất của chuyện này mà bạn kiểm soát được.
Việc xoá bỏ đi những gì
Một công cụ dọn siêu dữ liệu ghi lại tệp mà không kèm những đoạn đánh dấu mang EXIF, GPS, XMP, IPTC và ghi chú nhà sản xuất. Pixel được giữ nguyên ở những định dạng cho phép sửa siêu dữ liệu ngay tại chỗ. FileSlimmer cố ý giữ lại hai thứ: hồ sơ màu ICC, vì bỏ nó đi sẽ làm màu lệch trên bất kỳ trình xem nào tôn trọng quản lý màu, và hướng ảnh hiệu dụng, vì bỏ nó đi sẽ làm ảnh hiện ra bị xoay.
Việc xoá không làm được gì
Đây là phần bị bỏ sót trong phần lớn lời khuyên, và nó quan trọng hơn phần ở trên. Xoá siêu dữ liệu là xoá chữ nghĩa viết về bức ảnh. Nó không động gì tới bản thân bức ảnh.
- Nó không xoá những gì nhìn thấy trong khung hình: khuôn mặt, số nhà, biển tên đường, biển số xe, một màn hình đang mở email, một hình phản chiếu trong cửa kính, một thẻ tên, một đường chân trời đặc trưng.
- Nó không xoá những thông tin có thể suy ra từ bức ảnh: mùa trong năm, thời tiết, giờ trong ngày đoán qua bóng nắng, ngôn ngữ trên các biển hiệu cửa hàng.
- Nó không tác động tới những bản sao bạn đã gửi đi. Siêu dữ liệu đi cùng tệp, nên mọi bản sao trong mọi hộp thư vẫn mang đúng những gì bản gốc mang.
- Nó không thay đổi những gì một dịch vụ đã ghi lại lúc bạn tải lên: địa chỉ IP, tài khoản, thời điểm tải lên. Dữ liệu đó nằm trên máy chủ của họ và chẳng liên quan gì tới tệp.
- Nó không xoá tên tệp, thứ mà người ta thường quên là rất giàu thông tin, cũng không xoá đường dẫn thư mục nếu bạn gửi đi một tệp nén.
- Nó không làm một tấm ảnh trở nên không truy được về máy ảnh. Nhiễu đặc trưng của cảm biến là một tính chất của pixel chứ không phải của siêu dữ liệu, và giám định pháp y dựa trên nó là một lĩnh vực có thật.
Vậy nên tóm tắt trung thực là: hãy xoá siêu dữ liệu, rồi nhìn lại bức ảnh một lần nữa với câu hỏi “khung hình này nói gì với một người đang cố tìm ra tôi đã ở đâu”.
Các định dạng hành xử khác nhau
Trong một tệp JPEG, siêu dữ liệu nằm ở những đoạn đánh dấu ứng dụng có thể bỏ đi mà không đụng tới dữ liệu ảnh đã nén, nên việc xoá là không mất dữ liệu và pixel giống hệt đến từng bit. PNG lưu siêu dữ liệu trong các chunk phụ trợ, cũng có thể gỡ bỏ mà không cần mã hoá lại. Một số định dạng và một số trường hợp biên khiến việc ghi lại tại chỗ là bất khả thi, và khi đó cách duy nhất để gỡ dữ liệu là giải mã rồi mã hoá lại tấm ảnh — việc này có làm thay đổi pixel. FileSlimmer nói rõ điều đó trước khi làm, thay vì lặng lẽ nén lại tấm ảnh của bạn.
Một quy trình thực tế
- Tắt gắn thẻ vị trí trong ứng dụng camera cho mọi thứ bạn định công bố. Không ghi lại vẫn tốt hơn là xoá đi sau.
- Xoá siêu dữ liệu ở bước cuối cùng trước khi tệp rời thiết bị, chứ đừng xoá ở giữa một dây chuyền chỉnh sửa mà các bước sau sẽ ghi siêu dữ liệu mới vào.
- Đổi tên tệp thành thứ gì đó không nói lên điều gì.
- Nhìn lại chính khung hình để tìm những thứ đã liệt kê ở trên.
- Giữ một bản gốc nguyên vẹn ở nơi riêng tư nào đó. Siêu dữ liệu vẫn hữu ích cho bạn ngay cả khi nó là rủi ro nếu đem công bố.
Kiểm chứng rằng nó đã có tác dụng
Đừng tin lời một công cụ, kể cả công cụ này. Hãy mở tệp đã dọn bằng một trình xem siêu dữ liệu — phần lớn hệ điều hành đều có bảng thuộc tính, và trình đọc dòng lệnh thì có trên mọi nền tảng — rồi xác nhận rằng những trường bạn quan tâm đã biến mất. Nếu một trường lẽ ra phải mất mà vẫn còn đó, biết được điều này trước khi công bố vẫn hơn là sau.
Công cụ cho việc này
Nguồn tham khảo
- CIPA DC-008 — Exchangeable image file format for digital still cameras (Exif)
- Adobe — XMP Specification
- IPTC — Photo Metadata Standard
- International Color Consortium — ICC.1 profile specification